vestihИзвестия Национальной академии наук Беларуси. Серия гуманитарных наукProceedings of the National Academy of Sciences of Belarus, Humanitarian Series2524-23692524-2377The Republican Unitary Enterprise Publishing House "Belaruskaya Navuka"10.29235/2524-2369-2026-71-1-39-45vestih-1112Research ArticleИСТОРИЯHISTORYПоморская культура на территории БеларусиPomeranian culture on the territory of Belarushttps://orcid.org/0009-0002-7490-3117ПортновД. В.PortnovD. V.

Портнов Дмитрий Валерьевич – аспирант, младший научный сотрудник отдела археологии первобытного общества

ул. Академическая, 1, 220072, Минск

Dmitriy V. Portnov – Postgraduate student, Junior Researcher of the Department of Prehistoric Archaeology

1 Akademicheskaya Str., Minsk 220072

dpartnou@gmail.comИнститут истории Национальной академии наук БеларусиInstitute of History of the National Academy of Sciences of Belarus20260202202671139­-45Copyright © Портнов Д.В., 20262026Портнов Д.В.Portnov D.V.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/1112

Статья посвящена комплексной систематизации и интерпретации материалов поморской культуры на территории Беларуси, сведения о которых имеют разрозненный характер. На основе анализа расположения памятников выделены два основных микрорегиона расселения – Брестский и Пинский. Определена специфика восточной периферии культуры, выраженная в доминировании подклешевых и ящичных погребений при отсутствии лицевых урн. Делается вывод об аллохтонном характере населения, а в качестве ключевой научной проблемы, вытекающей из проведенного анализа, обозначается вопрос об определении роли поморского субстрата в процессе формирования зарубинецкой культуры.

This article focuses on the comprehensive systematization and interpretation of materials from the Pomeranian culture found on the territory of Belarus, information about which has previously been scattered. Based on a spatial analysis of the sites, two primary micro­regions of settlement are identified: the Brest and Pinsk areas. The study defines the spe­ cific characteristics of the culture’s eastern periphery, which is marked by the dominance of bell­graves (cloche graves) and cist­graves alongside the absence of face­urns. The paper concludes that the population was allochthonous in nature and highlights a key scientific problem stemming from the analysis: the question of determining the role of the Pomeranian substrate in the formation of the Zarubintsy culture.

поморская культураранний железный векархеология БеларусиЗападное Полесьеподклешевые погребенияPomeranian cultureEarly Iron Agearchaeology of BelarusWestern Polesiabell­graves (cloche graves)ReferencesКрывальцэвіч, М. М. Тшцінецкая культура / М. М. Крывальцэвіч // Археалогія Беларусі: у 4 т. / НАН Беларусі, Ін­т гісторыі. – Мн., 1997. – Т. 1: Каменны і бронзавы вякі / навук. рэд.: М. М. Чарняўскі, А. Г. Калечыц. – С. 330–339.Kryval’tsevіch M. M. Trzciniec culture. Archaeology of Belarus: in 4 volumes. Vol. 1. Stone and Bronze Ages. Mіnsk, 97, pp. 330–339 (in Belarusian).Крывальцэвіч, М. М. Праблема перыядызацыі і храналогіі эпохі бронзы на тэрыторыі Паўднёвай Беларусі / М. М. Крывальцэвіч // Гістарычна­археалагічны зборнік / НАН Беларусі, Ін­т гісторыі. – Мн., 2006. – Вып. 22. – С. 39–52.Kryvaltsevіch M. The issues of periodization and chronology of Bronze Age on the territory of southern Belarus. Gіstarychna-arkhealagіchny zbornіk = Historical-Archaeological Collection. Minsk, 2006, iss. 22, pp. 39–52 (in Belarusian).Крывальцэвіч, М. М. З даследаванняў позняга перыяду эпохі бронзы на поўдні Беларусі / М. М. Крывальцэвіч // Zmierzch kompleksu trzciniecko-komarowskiego. Krztałtowanie się nowej rzeczywistości kulturowej w środkowej i młodszej epoce brązu / Inst. Archeologii UMCS; pod red. H. Taras. – Lublin, 2006. – S. 123–131.Kryval’tsevіch M. M. From the studies of the late period of the Bronze Age in the south of Belarus. Zmierzch kompleksu trzciniecko-komarowskiego. Krztałtowanie się nowej rzeczywistości kulturowej w środkowej i młodszej epoce brązu. Lublin, 2006, pp. 123–131 (in Belarusian).Крывальцэвіч, М. М. Праблематыка археалогіі бронзавага веку Палесся ў працах Уладзіміра Фёдаравіча Ісаенкі / М. М. Крывальцэвіч // Матэрыялы па археалогіі Беларусі: зб. навук. арт. / НАН Беларусі, Ін-т гісторыі. – Мн., 2019. – Вып. 30: Даследванні беларускіх старажытнасцей. – С. 92–103.Kryval’tsevіch M. M. Problems of the Bronze Age archaeology of Polissia in the works of Vladimir Fyodorovich Isaenko. Materyyaly pa arkhealogіі Belarusі:zbornіk navukovykh artykulau. Vyp. 30: Dasledvannі belaruskіkh starazhytnastsei [Materials on the archaeology of Belarus: collection of scientific articles. Issue 30. Studies of Belarusian antiquities]. Minsk, 2019, pp. 92–103 (in Belarusian).Кухаренко, Ю. В. Отчет о полевых исследованиях за 1962 г. / Ю. В. Кухаренко, В. Б. Никитина. – М., 1963. – 75 л. – Архив Ин-та истории НАН Беларуси. ФАНД. Арх. № 179.Kukharenko Yu. V., Nikitina V. B. Report on field research in 1962. Moscow, 1963. 75 p. Archive of the Institute of History of the National Academy of Sciences of Belarus. FAND, no. 179 (in Russian).Кухаренко, Ю. В. Памятники железного века на территории Полесья / Ю. В. Кухаренко. – М.: Изд-во АН СССР, 1961. – 70 с. + 46 л.Kukharenko Yu. V. Iron Age sites on the territory of Polissia. Moscow, Publishing House of the Academy of Sciences of the USSR, 1961. 116 p. (in Russian).Никитина, В. Б. Отчет о полевых исследованиях за 1963 г. / В. Б. Никитина. – М., 1964. – 27 л. – Архив Ин-та истории НАН Беларуси. ФАНД. Арх. № 212.Nikitina V. B. Report on field research in 1963. Moscow, 1964. 27 p. Archive of the Institute of History of the National Academy of Sciences of Belarus. FAND, no. 212 (in Russian).Нікіціна, В. Б. Помнікі паморскай культуры на тэрыторыі БССР / В. Б. Нікіціна // Весці Акадэміі навук БССР. Серыя грамадскіх навук. – 1964. – № 2. – С. 69–77.Nіkіtsіna V. B. Sites of the Pomeranian culture on the territory of the BSSR. Vestsі Akademіі navuk BSSR. Seryya gramadskikh navuk [Proceedings of the Academy of Sciences of the BSSR. Social Sciences Series], 1964, no. 2, pp. 69–77 (in Belarusian).Никитина, В. Б. Поморская культура: дис. ... канд. ист. наук: 07.00.00 / Никитина Валентина Брониславовна. – М., 1964. – 520 л.Nikitina V. B. Pomeranian culture. Ph. D. Thesis. Moscow, 1964. 520 p. (in Russian).Белявец, В. Г. Грунтовы могільнік у Трасцянiцы – невядомыя вынікі раскопак палескай экспедыцыі 1962 г. / В. Г. Белявец // Гістарычна-археалагічны зборнік / НАН Беларусі, Ін-т гісторыі. – Мн., 2004. – Вып. 19. – С. 87–114.Beliavets V. G. Flat bureal field near Trastsianitsa – the unknown results of archaeological expedition to Palessie in 1962. Gіstarychna-arkhealagіchny zbornіk = Historical-Archaeological Collection. Minsk, 2004, iss. 19, pp. 87–114 (in Belarusian).Salewicz, K. Nowe wykopaliska w pow. Brzeskim / K. Salewicz // Zotchłani wieków. – 1937. – R. 12, z. 7–8. – S. 166–170.Salewicz K. Nowe wykopaliska w pow. Brzeskim. Z otchłani wieków, 1937, vol. 12, iss. 7–8, pp. 166–170 (in Polish).Ашэйчык, В. У. Рэшткі драўлянага чоўна з-пад в. Скорбічы (Дружба) у Беларускім Пабужжы / В. У. Ашэйчык, В. Г. Белявец // Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. – 2020. – № 3. – С. 72–82. https://doi.org/10.33581/2520-6338-2020-3-72-82Asheichyk V. U., Beliavets V. G. The remains of a prehistoric dugout from Skorbičy (Družba) Village in the Buh River region. Chasopіs Belaruskaga dzyarzhaunaga unіversіteta. Gіstoryya = Journal of the Belarusian State University. History, 2020, no. 3, pp. 72–82 (in Belarusian). https://doi.org/10.33581/2520-6338-2020-3-72-82Кухаренко, Ю. В. Из разведок в Полесье / Ю. В. Кухаренко // Краткие сообщения о докладах и полевых исследованиях Института археологии / АН СССР. – М., 1966. – Вып. 107: Археологические памятники раннего железного века. – С. 111–113.Kukharenko Yu. V. From explorations in Polissia. Kratkie soobshcheniya o dokladakh i polevykh issledovaniyakh Instituta arkheologii. Vyp. 107. Arkheologicheskie pamyatniki rannego zheleznogo veka [Brief communications of the Institute of Archaeology. Iss. 107. Archaeological monuments of the early Iron Age]. Moscow, 1966, pp. 111–113 (in Russian).Вергей, В. С. Отчет о полевых исследованиях в Пинском районе Брестской области в 1987 г. / В. С. Вергей. – Мн., 1988. – 95 л. – Архив Ин-та истории НАН Беларуси. ФАНД. Арх. № 1091.Vergei V. S. Report on field research in the Pinsk district of the Brest region in 1987. Minsk, 1988. 95 p. Archive of the Institute of History of the National Academy of Sciences of Belarus. FAND, no. 1091 (in Russian).Исаенко, В. Ф. Отчет о полевых исследованиях за 1982 г. / В. Ф. Исаенко. – Мн., 1983. – 50 л. – Архив Ин-та истории НАН Беларуси. ФАНД. Арх. № 795.Isaenko V. F. Report on field research in 1982. Minsk, 1983. 50 p. Archive of the Institute of History of the National Academy of Sciences of Belarus. FAND, no. 795 (in Russian).Исаенко, В. Ф. Работы в Полесье / В. Ф. Исаенко // Археологические открытия 1982 года: сб. ст. / АН СССР, Ин-т археологии; отв. ред. Б. А. Рыбаков. – М., 1984. – С. 357–358.Isaenko V. F. Work in Polissia. Arkheologicheskie otkrytiya 1982 goda: sbornik statei [Archaeological discoveries of 1982: collection of articles]. Moscow, 1984, pp. 357–358 (in Russian).Вергей, В. С. Западный ареал милоградской культуры / В. С. Вергей // Гістарычна-археалагічны зборнік / Ін-т гісторыі АН Беларусі. – Мн., 1995. – Вып. 7. – С. 83–100.Vergei V. S. The western area of the Milograd culture. Gіstarychna-arkhealagіchny zbornіk = HistoricalArchaeological Collection. Minsk, 1995, iss. 7, pp. 83–100 (in Russian).Вяргей, В. С. Помнікі паморскай культуры на Беларусі / В. С. Вяргей // Археалогія Беларусі: у 4 т. / НАН Беларусі, Ін-т гісторыі. – Мн., 1999. – Т. 2: Жалезны век і ранняе сярэднявечча / навук. рэд.: В. І. Шадыра, В. С. Вяргей. – С. 75–85.Vyargei V. S. Sites of the Pomeranian culture in Belarus. Archaeology of Belarus: in 4 volumes. Vol. 2. Iron Age and Early Middle Ages. Mіnsk, 1999, pp. 75–85 (in Belarusian).Исаенко, В. Ф. Отчет о полевых исследованиях за 1963 г. / В. Ф. Исаенко. – Мн., 1964. – 134 л. – Архив Ин-та истории НАН Беларуси. ФАНД. Арх. № 160.Isaenko V. F. Report on field research in 1963. Minsk, 1964. 134 p. Archive of the Institute of History of the National Academy of Sciences of Belarus. FAND, no. 160 (in Russian).Исаенко, В. Ф. Отчет о полевых исследованиях за 1964 г. / В. Ф. Исаенко. – Мн., 1965. – 92 л. – Архив Ин-та истории НАН Беларуси. ФАНД. Арх. № 233.Isaenko V. F. Report on field research in 1964. Minsk, 1965. 92 p. Archive of the Institute of History of the National Academy of Sciences of Belarus. FAND, no. 233 (in Russian).Поболь, Л. Д. Славянские древности Белоруссии: свод археологических памятников раннего этапа зарубинецкой культуры – с середины ІІІ в. до н. э. по начало ІІ в. н. э. / Л. Д. Поболь. – Мн.: Наука и техника, 1974. – 423 с.Pobol’ L. D. Slavic antiquities of Belarus: a collection of archaeological monuments of the early stage of the Zarubintsy culture – from the middle of the 3rd century BC to the beginning of the 2nd century AD. Minsk, Nauka i tekhnika Publ., 1974. 423 p. (in Russian).Вяргей, В. С. Справаздача аб палявых даследаваннях у Столінскім раёне ў зоне будаўніцтва проціпаводкавых дамбаў каля вв. Цераблічы, Аздамічы, Кароцічы / В. С. Вяргей. – Мн., 1998. – 32 л. – Архіў Ін-та гісторыі НАН Беларусі. ФАНД. Арх. № 1662.Vyargei V. S. Report on field research in the Stolin district in the zone of construction of anti-flood dams near the villages of Tereblichy, Ozdamichy, Korotichy. Mіnsk, 1998. 32 p. Archive of the Institute of History of the National Academy of Sciences of Belarus. FAND, no. 1662 (in Belarusian).Белявец, В. Г. Матэрыялы жалезнага веку з селішча Петрыкаў-2 / В. Г. Белявец, В. С. Вяргей // История вещей – история и вещи: к 60-летнему юбилею И. О. Гавритухина / Рос. акад. наук, Ин-т археологии; отв. ред. А. М. Обломский. – М., 2020. – С. 168–183. – (Раннеславянский мир. Археология славян и их соседей; вып. 20).Beliavets V. G., Viarhej V. S. Iron Age materials from the settlement of Petrikov-2. The history of things – history and things: on the 60th anniversary of I. O. Gavritukhin. Early Slavic world. Archaeology of the Slavs and their neighbors. Issue 20. Moscow, 2020, pp. 168–183 (in Belarusian). https://doi.org/10.25681/IARAS.2020.978-5-94375-325-1.168-183Кухаренко, Ю. В. Зарубинецкая культура / Ю. В. Кухаренко. – М.: Наука, 1964. – 67 с. – (Свод археологических источников / АН СССР, Ин-т археологии; под общ. ред. Б. А. Рыбакова; вып. Д 1–19).Kukharenko Yu. V. The Zarubintsy culture. Collection of archaeological sources. Issue D 1–19. Moscow, Nauka Publ., 1964. 67 p. (in Russian).

The authors declare that there are no conflicts of interest present.