vestihИзвестия Национальной академии наук Беларуси. Серия гуманитарных наукProceedings of the National Academy of Sciences of Belarus, Humanitarian Series2524-23692524-2377The Republican Unitary Enterprise Publishing House "Belaruskaya Navuka"vestih-259Research ArticleЯЗЫКОЗНАНИЕLINGUISTICSК вопросу изучения неофициальной белорусской городской речи в рамках вариационистской парадигмыAbout studies of the informal Belarusian urban speaking in frames of the variationist paradigmЯненкоН. В.JanienkaN. V.noemail@neicon.ru201501072016036670Copyright © Яненко Н.В., 20162016Яненко Н.В.Janienka N.V.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/259

Представлен подход к изучению гетерогенной устной бытовой речи белорусов, в основе которого лежит взгляд на анализируемое явление не как на смешение белорусского и русского языков, но как на отдельную систему с характерной для нее вариативностью тех или иных языковых переменных. Предлагается методика анализа данного явления, в рамках которой особое внимание уделяется причинам (внутренним и внешним) использования говорящими того или иного варианта языковых переменных.

In the article an approach to the study of heterogeneous casual oral speech of Belarusians, based on the view on the studied phenomenon not as a mix of Belarusian and Russian languages, but as a system with variability of a certain linguistic variables has been presented. Author provides methods to analyze this phenomenon. The special attention has been paid to the reasons (internal and external) of speakers using the specific variant of linguistic variables.

ReferencesWoolhiser, C. The sociolinguistic study of language contact and bilingualism in the former Soviet Union: The case of Belarus / C. Woolhiser // When East met West: Sociolinguistics in the former socialist bloc / ed. by J. Harlig and C. Pith. -Berlin / New-York: Mouton de Gruyter, 1995. - P. 63-88.Woolhiser, C. The sociolinguistic study of language contact and bilingualism in the former Soviet Union: The case of Belarus / C. Woolhiser // When East met West: Sociolinguistics in the former socialist bloc / ed. by J. Harlig and C. Pith. -Berlin / New-York: Mouton de Gruyter, 1995. - P. 63-88.Рамза, Т. Р. Беларускае гутарковае маўленне ў славянскім кантэксце / Т. Р. Рамза. - Мінск: Выд. цэнтр БДУ, 2014. - 256 с.Рамза, Т. Р. Беларускае гутарковае маўленне ў славянскім кантэксце / Т. Р. Рамза. - Мінск: Выд. цэнтр БДУ, 2014. - 256 с.Jankowiak, M. Zakres funkcjonowania języka białoruskiego i stan zachowania gwary na przykładzie wybranych miejscowości w okolicach Horek w obwodzie mohylewskim / M. Jankowiak // Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej / red. E. Smułkowa, A. Engelking. - Warszawa: DiG, 2007. - S. 293-315.Jankowiak, M. Zakres funkcjonowania języka białoruskiego i stan zachowania gwary na przykładzie wybranych miejscowości w okolicach Horek w obwodzie mohylewskim / M. Jankowiak // Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej / red. E. Smułkowa, A. Engelking. - Warszawa: DiG, 2007. - S. 293-315.Sawicka, R. Polszczyzna w codziennej komunikacji na Grodzieńszczyżnie (na przykładzie wybranych wsi) / R. Sawicka // Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej / red. E. Smułkowa i A. Engelking. - Warszawa: DiG, 2007. - S. 347-354.Sawicka, R. Polszczyzna w codziennej komunikacji na Grodzieńszczyżnie (na przykładzie wybranych wsi) / R. Sawicka // Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej / red. E. Smułkowa i A. Engelking. - Warszawa: DiG, 2007. - S. 347-354.Мечковская, Н. Трасянка в континууме белорусско-русских идиолектов. Кто и когда говорит на трасянке? / H. Мечковская // Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej / red. E. Smułkowa, A. Engelking. - Warszawa: DiG, 2007. - S. 27-57.Мечковская, Н. Трасянка в континууме белорусско-русских идиолектов. Кто и когда говорит на трасянке? / H. Мечковская // Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej / red. E. Smułkowa, A. Engelking. - Warszawa: DiG, 2007. - S. 27-57.Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej / red. E. Smułkowa, A. Engelking. - Warszawa: DiG, 2007. - 511 s.Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej / red. E. Smułkowa, A. Engelking. - Warszawa: DiG, 2007. - 511 s.Будзько, І. Лінгвістычны і сацыялінгвістычны характар беларускага памежжа. Да пастаноўкі праблемы / I. Будзько // Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej / red. E. Smułkowa, A. Engelking. - Warszawa: DiG, 2007. - S. 259-280.Будзько, І. Лінгвістычны і сацыялінгвістычны характар беларускага памежжа. Да пастаноўкі праблемы / I. Будзько // Pogranicza Białorusi w perspektywie interdyscyplinarnej / red. E. Smułkowa, A. Engelking. - Warszawa: DiG, 2007. - S. 259-280.Hentschel, G., Zeller, J. P, Tesch, S. Das Oldenburger Korpus zur weiBrussisch-russischen gemischten Rede: OK-WRGR / G. Hentschel, J. P. Zeller, S. Tesch - Oldenburg, 2014 [Electronic resource]. - Mode of access: http://www. uni-oldenburg. de/ ok-wrgr/. - Date of access: 25.09.2014.Hentschel, G., Zeller, J. P, Tesch, S. Das Oldenburger Korpus zur weiBrussisch-russischen gemischten Rede: OK-WRGR / G. Hentschel, J. P. Zeller, S. Tesch - Oldenburg, 2014 [Electronic resource]. - Mode of access: http://www. uni-oldenburg. de/ ok-wrgr/. - Date of access: 25.09.2014.Генчэль, Г., Тэш, С. Трасянка: у якой ступені яна руская, беларуская або агульная? (На матэрыяле маўленчай практыкі адной сям’і) / Г. Генчэль, С. Тэш // Весн. БДУ Сер. 4. - 2007. - № 1. - С. 85-91.Генчэль, Г., Тэш, С. Трасянка: у якой ступені яна руская, беларуская або агульная? (На матэрыяле маўленчай практыкі адной сям’і) / Г. Генчэль, С. Тэш // Весн. БДУ Сер. 4. - 2007. - № 1. - С. 85-91.Генчэль, Г. Размеркаванне беларускіх і рускіх варыянтаў структурных слоў у беларуска-рускім змешаным маўленні / Г. Генчэль // Весн. БДУ Сер. 4. - 2013. - № 2. - С. 52-61.Генчэль, Г. Размеркаванне беларускіх і рускіх варыянтаў структурных слоў у беларуска-рускім змешаным маўленні / Г. Генчэль // Весн. БДУ Сер. 4. - 2013. - № 2. - С. 52-61.Генчэль, Г. Да пытання развіцця словазмяняльных парадыгмаў у беларускай трасянцы (на прыкладзе ўказальных займеннікаў) / Г. Генчэль // Замежная мовазнаўчая беларусістыка на міжнародных з’ездах славістаў: зб. дакладаў (да XV Міжнар. з’езда славістаў) / уклад., прадмова, камент. Г А. Цыхуна. - Мінск: Беларус. навука, 2013. -С. 148-174.Генчэль, Г. Да пытання развіцця словазмяняльных парадыгмаў у беларускай трасянцы (на прыкладзе ўказальных займеннікаў) / Г. Генчэль // Замежная мовазнаўчая беларусістыка на міжнародных з’ездах славістаў: зб. дакладаў (да XV Міжнар. з’езда славістаў) / уклад., прадмова, камент. Г А. Цыхуна. - Мінск: Беларус. навука, 2013. -С. 148-174.Хентшель, Г. Белорусский, русский и смешанная речь / Г. Хентшель // Вопросы языкознания. - 2013. - № 1. -С. 53-76.Хентшель, Г. Белорусский, русский и смешанная речь / Г. Хентшель // Вопросы языкознания. - 2013. - № 1. -С. 53-76.Woolhiser, C. Social and structural factors in the emergence of mixed Belarusian-Russian varieties in rural Western Belarus / C. Woolhiser // Trasjanka und Surżyk - gemischte weiBrussisch-russische und ukrainisch-russische Rede / hg. G. Hentschel, O. Taranenko, S. Zaprudski. - Frankfurt am Main: Peter Lang, 2014. - S. 143-162.Woolhiser, C. Social and structural factors in the emergence of mixed Belarusian-Russian varieties in rural Western Belarus / C. Woolhiser // Trasjanka und Surżyk - gemischte weiBrussisch-russische und ukrainisch-russische Rede / hg. G. Hentschel, O. Taranenko, S. Zaprudski. - Frankfurt am Main: Peter Lang, 2014. - S. 143-162.Auer, P. The Monolingual Bias in Bilingualism Research, Or: Why Bilingual Talk Is (Still) a Challenge for Linguistics / P. Auer // Bilingualism: A Social Approach / ed. by M. Heller. - Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2007. - P. 319-339.Auer, P. The Monolingual Bias in Bilingualism Research, Or: Why Bilingual Talk Is (Still) a Challenge for Linguistics / P. Auer // Bilingualism: A Social Approach / ed. by M. Heller. - Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2007. - P. 319-339.Лисковец, И. В. Русский и белорусский языки в Минске: проблемы двуязычия и отношения к языку: автореф.. канд. филол. наук: 10.02.01; 10.02.20 / И. В. Лисковец. - СПб., 2006. - 22 с.Лисковец, И. В. Русский и белорусский языки в Минске: проблемы двуязычия и отношения к языку: автореф.. канд. филол. наук: 10.02.01; 10.02.20 / И. В. Лисковец. - СПб., 2006. - 22 с.Stern, D. Die Trasjanka und die Regiolektalisierung des Russischen in WeiBruBland / D. Stern // Zeitschrift fur Slawistik / hg. P. Kosta, H. KuBe, C. Prunitsch, L. Udolph. - Bd. 58, H. 2. - Berlin, 2013. - S. 169-192.Stern, D. Die Trasjanka und die Regiolektalisierung des Russischen in WeiBruBland / D. Stern // Zeitschrift fur Slawistik / hg. P. Kosta, H. KuBe, C. Prunitsch, L. Udolph. - Bd. 58, H. 2. - Berlin, 2013. - S. 169-192.Bieder, H. Die weiBrussisch-russische Mischsprache (Trasjanka) als Forschungsproblem / H. Bieder // Trasjanka und Surżyk - gemischte weiBrussisch-russische und ukrainisch-russische Rede / hg. G. Hentschel, O. Taranenko, S. Zaprudski. -Frankfurt am Main: Peter Lang, 2014. - S. 91-118.Bieder, H. Die weiBrussisch-russische Mischsprache (Trasjanka) als Forschungsproblem / H. Bieder // Trasjanka und Surżyk - gemischte weiBrussisch-russische und ukrainisch-russische Rede / hg. G. Hentschel, O. Taranenko, S. Zaprudski. -Frankfurt am Main: Peter Lang, 2014. - S. 91-118.Sloboda, M. Folk views on linguistic variation and identities in the Belarusian-Russian borderland / M. Sloboda // Language Variation - European Perspectives / ed. by F. Hinskens. - Amsterdam: Meertens Instituut & Vrije Universiteit, 2006. - P. 217-231.Sloboda, M. Folk views on linguistic variation and identities in the Belarusian-Russian borderland / M. Sloboda // Language Variation - European Perspectives / ed. by F. Hinskens. - Amsterdam: Meertens Instituut & Vrije Universiteit, 2006. - P. 217-231.Слобада, М. Катэгорыі «трасянка» і «ceskoslovenstina» як дыскурсіўныя аб’екты: іх паходжанне і ўжыванне ў сучасных беларуска-расійскім і славацка-чэшскім дыскурсах / М. Слобада // Мовазнаўства: матэрыялы IV Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў кантэксце культур еўрапейскіх краін». - Мінск: Лімарыус, 2010. -С. 190-200.Слобада, М. Катэгорыі «трасянка» і «ceskoslovenstina» як дыскурсіўныя аб’екты: іх паходжанне і ўжыванне ў сучасных беларуска-расійскім і славацка-чэшскім дыскурсах / М. Слобада // Мовазнаўства: матэрыялы IV Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў кантэксце культур еўрапейскіх краін». - Мінск: Лімарыус, 2010. -С. 190-200.Trasjanka und Surżyk - gemischte weiBrussisch-russische und ukrainisch-russische Rede / hg. G. Hentschel, O. Taranenko, S. Zaprudski. - Frankfurt am Main: Peter Lang, 2014. - vi + 394 s.Trasjanka und Surżyk - gemischte weiBrussisch-russische und ukrainisch-russische Rede / hg. G. Hentschel, O. Taranenko, S. Zaprudski. - Frankfurt am Main: Peter Lang, 2014. - vi + 394 s.Watt, D. Variation and the Variable / D. Watt // The Routledge Companion to Sociolinguistics / ed. by C. Llamas, L. Mullany and P. Stockwell. - New York: Routledge, 2007. - P. 3-11.Watt, D. Variation and the Variable / D. Watt // The Routledge Companion to Sociolinguistics / ed. by C. Llamas, L. Mullany and P. Stockwell. - New York: Routledge, 2007. - P. 3-11.Muysken, P. Bilingual Speech: A Typology of Code-Mixing / P. Muysken. - Cambridge: Cambridge University Press, 2000. - 306 p.Muysken, P. Bilingual Speech: A Typology of Code-Mixing / P. Muysken. - Cambridge: Cambridge University Press, 2000. - 306 p.Labov, W. The social motivation of a sound change / W. Labov. - 1963. Word 19: 273-309.Labov, W. The social motivation of a sound change / W. Labov. - 1963. Word 19: 273-309.Milroy, L. Language and Social Networks / L. Milroy. - Oxford: Blackwell Publishing, 1980.Milroy, L. Language and Social Networks / L. Milroy. - Oxford: Blackwell Publishing, 1980.Schilling-Estes, N. Investigating stylistic variation / N. Schilling-Estes // The Handbook of Language Variation and Change / ed. by J. K. Chambers, P. Trudgill, and N. Schilling-Estes. - Malden / Oxford: Blackwell Publishing, 2002. - P. 375-401.Schilling-Estes, N. Investigating stylistic variation / N. Schilling-Estes // The Handbook of Language Variation and Change / ed. by J. K. Chambers, P. Trudgill, and N. Schilling-Estes. - Malden / Oxford: Blackwell Publishing, 2002. - P. 375-401.Labov, W. The Social Stratification of English in New York City. Second Edition / W. Labov. - Cambridge: Cambridge University Press, 2006. - xii + 485 p.Labov, W. The Social Stratification of English in New York City. Second Edition / W. Labov. - Cambridge: Cambridge University Press, 2006. - xii + 485 p.Eckert, P., Rickford, J. R. Introduction / P. Eckert, J. R. Rickford // Style and Sociolinguistics Variation / ed. by P. Eckert and J. R. Rickford. - Cambridge: Cambridge University Press, 2001. - P. 1-20.Eckert, P., Rickford, J. R. Introduction / P. Eckert, J. R. Rickford // Style and Sociolinguistics Variation / ed. by P. Eckert and J. R. Rickford. - Cambridge: Cambridge University Press, 2001. - P. 1-20.Romaine, S. Variation / S. Romaine // The Handbook of Second Language Acquisition / ed. by C. J. Doughty, M. H. Long. - Oxford: Blackwell Publishing, 2003. - P. 409-435.Romaine, S. Variation / S. Romaine // The Handbook of Second Language Acquisition / ed. by C. J. Doughty, M. H. Long. - Oxford: Blackwell Publishing, 2003. - P. 409-435.Ervin-Tripp, Susan M. An analysis of the interaction of language, topic and listener / Susan M. Ervin-Tripp // Amer. Anthrop. 66 (6). - Pt. 2. - 1964. - P. 86-102.Ervin-Tripp, Susan M. An analysis of the interaction of language, topic and listener / Susan M. Ervin-Tripp // Amer. Anthrop. 66 (6). - Pt. 2. - 1964. - P. 86-102.Halliday, M. Language as a Social Semiotic: The Social Interpretation of Language and Meaning / M. Halliday. -London: University Park Press, 1978. - 256 p.Halliday, M. Language as a Social Semiotic: The Social Interpretation of Language and Meaning / M. Halliday. -London: University Park Press, 1978. - 256 p.Gasser, C. Exploring the Complementarity Principle: The case of first generation English-German bilinguals in the Basle area / C. Gasser. - Basle: University of Basle, 2000. - 88 p.Gasser, C. Exploring the Complementarity Principle: The case of first generation English-German bilinguals in the Basle area / C. Gasser. - Basle: University of Basle, 2000. - 88 p.Bell, A. Back in style: Reworking audience design / A. Bell // Style and Sociolinguistic Variation / ed. by P. Eckert and J. Rickford. - Cambridge: Cambridge University Press, 2001. - P. 139-169.Bell, A. Back in style: Reworking audience design / A. Bell // Style and Sociolinguistic Variation / ed. by P. Eckert and J. Rickford. - Cambridge: Cambridge University Press, 2001. - P. 139-169.Bell, A. Language style as audience design / A. Bell // Language in Society 13(2). - Cambridge: Cambridge University Press, 1984. - P. 145-204.Bell, A. Language style as audience design / A. Bell // Language in Society 13(2). - Cambridge: Cambridge University Press, 1984. - P. 145-204.Niedzielski, N., Giles, H. Linguistic accommodation / N. Niedzielski, H. Giles // Contact Linguistics: An International Handbook of Contemporary Research / ed. by H. Goebl et al. - Berlin / New York: Mouton de Gruyter, 1996. - P. 332-342.Niedzielski, N., Giles, H. Linguistic accommodation / N. Niedzielski, H. Giles // Contact Linguistics: An International Handbook of Contemporary Research / ed. by H. Goebl et al. - Berlin / New York: Mouton de Gruyter, 1996. - P. 332-342.Запрудсю, С. Маўленчая акамадацыя i пераключэнне кодаў у працэсе мiжкультурнай камунікацыі: выпадак Беларус / С. Запрудскі // Belarusian Trasjanka and Ukrainian Surżyk: Structural and social aspects of their description and categorization / ed. by G. Hentschel, S. Zaprudski. - Oldenburg: BIS-Verlag, 2008. - S. 57-97.Запрудсю, С. Маўленчая акамадацыя i пераключэнне кодаў у працэсе мiжкультурнай камунікацыі: выпадак Беларус / С. Запрудскі // Belarusian Trasjanka and Ukrainian Surżyk: Structural and social aspects of their description and categorization / ed. by G. Hentschel, S. Zaprudski. - Oldenburg: BIS-Verlag, 2008. - S. 57-97.Цыхун, Г. А. «Трасянка» як аб’ект лінгвістычнага даследавання / Г А. Цыхун / Беларуская мова ў другой палове ХХ стагоддзя: матэрыялы Міжнар. навук. канф. (Мінск, 22-24 кастр. 1997 г.) / рэдкал.: М. Р. Прыгодзіч (адк. рэд.) [і інш.]. - Мінск: БДУ, 1998. - С. 83-89.Цыхун, Г. А. «Трасянка» як аб’ект лінгвістычнага даследавання / Г А. Цыхун / Беларуская мова ў другой палове ХХ стагоддзя: матэрыялы Міжнар. навук. канф. (Мінск, 22-24 кастр. 1997 г.) / рэдкал.: М. Р. Прыгодзіч (адк. рэд.) [і інш.]. - Мінск: БДУ, 1998. - С. 83-89.Яненка, Н. В. Варыянтнасць слова ў вусным гарадскім маўленні (на матэрыяле запісаў у г. п. Хоцімску) / Н. В. Яненка // Слова ў мове, маўленні, тэксце: зб. навук. артыкулаў (Брэст, 25 красавіка 2013 г.) / пад агул. рэд. Н. Р. Якубук. - Брэст: БрДу, 2013. - С. 318-321.Яненка, Н. В. Варыянтнасць слова ў вусным гарадскім маўленні (на матэрыяле запісаў у г. п. Хоцімску) / Н. В. Яненка // Слова ў мове, маўленні, тэксце: зб. навук. артыкулаў (Брэст, 25 красавіка 2013 г.) / пад агул. рэд. Н. Р. Якубук. - Брэст: БрДу, 2013. - С. 318-321.Яненко, Н. В. Вариативность городской белорусско-русской речи (на материале записей в г. п. Хотимске) / Н. В. Яненко // «Антропологический форум» (онлайновая версия журнала) [Электронный ресурс]. - Режим доступа: http://anthropologie. kunstkamera. ru/files/pdf/018online/yanenko. pdf. - Дата доступа: 16.03.2013.Яненко, Н. В. Вариативность городской белорусско-русской речи (на материале записей в г. п. Хотимске) / Н. В. Яненко // «Антропологический форум» (онлайновая версия журнала) [Электронный ресурс]. - Режим доступа: http://anthropologie. kunstkamera. ru/files/pdf/018online/yanenko. pdf. - Дата доступа: 16.03.2013.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.