vestihИзвестия Национальной академии наук Беларуси. Серия гуманитарных наукProceedings of the National Academy of Sciences of Belarus, Humanitarian Series2524-23692524-2377The Republican Unitary Enterprise Publishing House "Belaruskaya Navuka"vestih-340Research ArticleИСТОРИЯHISTORYПАРТЫЗАНСКІ РУХ У ЗАХОДНЯЙ БЕЛАРУСІ Ў ПЕРШАЙ ПАЛОВЕ 1920-х гг.: СТАН І ПЕРСПЕКТЫВЫ ДАСЛЕДАВАННЯPARTISAN MOVEMENT IN WESTERN BELARUS IN THE EARLY 1920s: STATE AND PROSPECTS OF THE STUDYСавічА. А.SavichA. A.

канд. ист. наук, доцент

Ph. D. ( Hist.), Associate professor

uleks@tut.byБрэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. ПушкінаBrest State University named after AS Pushkin201618112016044655Copyright © Савіч А.А., 20162016Савіч А.А.Savich A.A.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/340

Отечественная историческая наука как в советское время, так и в период суверенной Республики Беларусь демонстрировала устойчивый интерес к истории вооруженного сопротивления западнобелорусского населения польской оккупации как яркому примеру самоотверженной борьбы белорусского народа за преодоление несправедливого Рижского мирного договора. Западнобелорусское партизанское движение вызывало живой отклик в настроениях белорусского народа, было представленно самыми разнообразными политическими силами, действия которых не всегда соотносились с тактическими установками и практическими потребностями большевистского руководства, зависели от разнонаправленных белорусских национальных организаций, а также иностранных военно-политических структур.Поэтому широко озвученнные примеры партизанского сопротивления польским властям получали в 1920-е годы и получают сегодня неоднозначную и противоречивую оценку историков. В статье отражены основные научно-методологические показатели развития отечественной историографии истории партизанского движения в Западной Беларуси в первой половине 1920-х годов. На основании широкого круга  историографических и архивных источников представлен процесс развития историографии вопроса, выявлены основные подходы к изучению истории партизанской борьбы, формулировки и оценки деятельности различных течений партизанского движения, сделан вывод о наличии научно-теоретической и  источниковедческой базы для монографического изучения темы.

Guerrilla struggle of the Belarusian people against the Polish occupation after the Polish-Soviet War aroused great interest in the company and is reflected in the pages of periodicals and scientific publications. However, the subject has not acquired a thorough case study that requires its historiographical reflection and discovery of scientific-theoretical bases of source and the objective to create a monographic study. In the article the basic scientific and methodological development of indicators of national historiography history of the guerrilla movement in Western Belarus in the first half of the 1920s. Based on a wide range of historiographical and archival sources identified the stages in the development of the issue of historiography, the main approaches to the study of the history of guerrilla warfare, the formulation and evaluation of the various trends of the partisan movement, concluded that there was scientific-theoretical and source base for the monographic study of the topic.

историографияисточникиметодологияЗападная Беларусьпартизанское движениеполитические партиивосстаниеhistoriographysourcesmethodologyWestern Belarusthe guerrilla movementpolitical partiesrebellionReferencesСавіч, А. А. Нацыянальна-вызваленчы рух у Заходняй Беларусі (1921–1939 гады) : гістарыяграфія праблемы : манаграфія / А. А. Савіч ; навук. рэд. А. А. Каваленя. – Брэст : БрДУ імя А. С. Пушкіна, 2012. – 288 с.Savіch, A. A. (2012) Natsyyanal’na-vyzvalenchy rukh u Zakhodnyai Belarusі (1921-1939 gady): gіstaryyagrafіya prablemy: managrafіya [The national liberation movement in Western Belarus (1921-1939 years): historiography of the problem: monograph], BrSU, Brest, BYНацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь (НАРБ). – Ф. 60п. Воп. 3. Спр. 576.Natsyyanal’ny arkhіў Respublіkі Belarus’ [National Archive of the Republic of Belarus] (NARB). F.   60p. L. 3. C. 576.НАРБ. – Ф. 60п. Воп. 3. Спр. 582.NARB. F. 60p. L. 3. C. 582.Бядуля, З. Партызанскі рух у Заходняй Беларусі / З. Бядуля // Заходняя Беларусь. – Менск : ДБВ, 1925. – С. 48–68.Byadulya, Z. (1925) “Partisan movement in Western Belarus”, Zakhodnyaya Belarus’ [Western Belarus], DBV, Mensk, BY, рр. 48-68.Заходняя Беларусь. – Менск : ДБВ, 1925. – 68 с.(1925) Zakhodnyaya Belarus’ [Western Belarus], DBV, Mensk, BYЦэнтральны навуковы архіў НАН Беларусі. – Ф. 68. Воп. 1. Спр. 3.Tsentral’ny navukovy arkhіў NAN B [Central Scientific Archive of NAS B]. F. 68. L. 1. C. 3.Вахтомаў, Г. В. Станаўленне гістарыяграфіі рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі / Г. В. Вахтомаў,У. М. Міхнюк // Вес. АН БССР. Сер. грамад. навук. – 1988. – № 5. – С. 118–125.Vakhtomaў, G. V. and Mіkhnyuk, U. M. (1988) “Formation of historiography of revolutionary movement in Western Belarus”, Vestsі AN BSSR Ser. gramad. Navuk, [Lead Academy of Sciences BSSR. Series of Social Sciences], no. 5, рр. 118-125.Лучанін, М. Заходняя Беларусь пад панаваньнем Польшчы / М. Лучанін. – Менск : Беларус. дзярж. выд.,1926. – 56 с.Luchanіn, M. (1926) Zakhodnyaya Belarus’ pad panavannem Pol’shchy [Western Belarus under the rule of Poland], Belarusian State Publishing, Mensk, BYСмертный приговор партизанам // Правда. – 1925. – 13 мая.(1925) “The death penalty partisans”, Pravda [Тruth], 13 maya.Дзейнасць партызанаў // Савецкая Беларусь. – 1925. – 29 мая.(1925) “Activities partisans”, Savetskaya Belarus’ [Soviet Belarus], 29  maya.У Заходняй Беларусі. Суд над партызанамі // Савецкая Беларусь. – 1925. – 7 снеж.(1925) “In Western Belarus. The trial of the partisans”, Savetskaya Belarus’ [Soviet Belarus], 7 snezh.НАРБ. – Ф. 60п. Воп. 3. Спр. 587.NARB. F. 60p. L. 3. C. 587.Егоров, Г. Западная Белоруссия / Г. Егоров. – М. : Гос. изд-во полит. лит., 1939. – 40 с.Egorov, G. (1939) Zapadnaya Belorussiya [Western Belarus], Gos. izd-vo polit. lit-ry, Moscow, RUГарбуноў, Ц. Год пад сцягам саветаў / Ц. Гарбуноў. – Мінск : Дзярж. выд-ва пры СНК. Рэд. паліт. літ. 1940. – 56 с.Garbunoў, C. (1940) God pad stsyagam savetaў [Year under the banner of Soviet], Dzyarzh. vyd-va pry SNK.Red. palіt. lіt-ry, Mіnsk, BYЗаходняя Беларусь пад панскім гнётам і яе вызваленне / пад рэд. Н. М. Нікольскага і І. Ф. Лочмеля. – Мінск : Выд-ва АН БССР, 1940. – 96 с.(1940) Zakhodnyaya Belarus’ pad panskіm gnetam і yae vyzvalenne [Western Belarus under the landlord yoke and its liberation], Vyd-va AN BSSR, Mіnsk, BYСавіч, А. А. М. С. Арэхва як арганізатар даследавання Заходняй Беларусі 1921–1939 гг. / А. А. Савіч // Личность в истории: героическое и трагическое: сб. материалов Пятой междунар. науч.-практ. конф., посвящ. 20-летию ист. фак., Брест, 23–24 ноября 2011 г. / Брест. гос. ун-т им. А. С. Пушкина ; редкол.: М. Э. Чесновский (гл. ред.) [и др.]. – Брест: БрГУ, 2012. – С. 196–200.Savіch, A. A. (2012) “M. S. Arjehva as the organizer of the study Western Belarus”, Lichnost’ v istorii: geroicheskoe i tragicheskoe: sbornik materialov Pyatoi mezhdunar. nauch.-prakt. konf., posvyashch. 20-letiyu istor. fakul’teta, Brest,23-24 noyabrya 2011 g. [Person in history: the heroic and tragic: a collection of materials of the Fifth international scientific and practical conference dedicated to the 20th anniversary of the Faculty of History, Brest, 23-24 November 2011], Brest, рp. 196-200.НАРБ. – Ф. 1440. Оп. 3. Д. 1103.NARB. F. 1440. L. 3. C. 1103.Полуян, В. А. Революционное и национально-освободительное движение в Западной Белоруссии в 1920–1939 гг. / В. А. Полуян, И. В. Полуян. – Минск : Госиздат, 1962. – 222 с.Poluyan, V. A. (1962) Revolyutsionnoe i natsional’no-osvoboditel’noe dvizhenie v Zapadnoi Belorussii v 1920-1939 gg. [The revolutionary and national liberation movement in Western Belarus in 1920-1939 gg.], Gosizdat, Minsk, BYРеволюционный путь Компартии Западной Белоруссии (1921–1939 гг.) / А. Н. Мацко [и др.] ; под ред. А. Н. Мацко и В. Е. Самутина. – Минск : Беларусь, 1966. – 403 с.(1966) Revolyutsionnyi put’ Kompartii Zapadnoi Belorussii (1921-1939 gg.) [A revolutionary way of the Communist Party of Western Belarus (1921-1939)], Belarus’, Minsk, BYСорокин, А. А. Революционное и освободительное крестьянское движение в Западной Белоруссии (1920–1939 гг.) / А. А. Сорокин. – Минск : БГУ, 1970. – 171 с.Sorokin, A. A. (1970) Revolyutsionnoe i osvoboditel’noe krest’yanskoe dvizhenie v Zapadnoi Belorussii (1920-1939 gg.) [The revolutionary and liberation peasant movement in Western Belarus (1920-1939], BGU, Minsk, BYСташкевич, Н. С. Приговор революции: крушение антисоветского движения в Белоруссии. 1917–1925 / Н. С. Сташкевич. – Минск : Университетское, 1985. – 304 с.Stashkevich, N. S. (1985) Prigovor revolyutsii: krushenie antisovetskogo dvizheniya v Belorussii. 1917–1925 [The verdict of the revolution: the collapse of the anti-Soviet movement in Belarus. 1917-1925], Universitetskoe, Minsk, BYВаўпшасаў, С. А. На разгневанай зямлі / С. А. Ваўпшасаў / Літ. апрац. В. Бурносаў. – Мінск : Дзяржвыд. БССР. Рэд. сац.-экан. літ., 1963. – 232 с.Vaўpshasaў, S. A. (1963) Na razgnevanai zyamlі [In the angry earth], Dzyarzhvyd. BSSR, Mіnsk, BYБорисов, И. Человек из легенды : док. повесть / И. Борисов ; вступ. слово А. Рудака. – Минск : Маст. літ., 1991. – 335 с.Borisov, I. (1991) Chelovek iz legendy: dokum. povest’ [The man from the legend: documentary story], Mastatskaya lіtaratura, Minsk, BYЛадысеў, У. Ф. Цяжкі шлях выпрабаванняў / У. Ф. Ладысеў // Беларус. гіст. часоп. – 1994. – № 1. – С. 81–88.Ladyseў, U.F. (1994) “Hard Way Test”, Belarus. gіst. chasop. [Belarusian Historical Journal], no. 1, pp. 81-88.Фадзееў, Л. Кірыла Арлоўскі: герой ці бандыт? / Л. Фадзееў // Свабода. – 1994. – 13–19 снеж. – С. 6.Fadzeeў, L. (1994) “Kіryla Arloўskі: hero or a thug?”, Svaboda [Freedom], 13-19  dec.Стасевіч, Ю. Партызанка Заходняй Беларусі / Ю. Стасевіч // Пагоня. – 1995. – 17–23 сак., 24–30 сак.Stasevіch, Yu. (1995) “Partisan Western Belarus”, Pagonya [Pagonja], 17-23 marc., 24-30 marc.Грыцкевіч, А. Гісторыя геапалітыкі Беларусі / А. Грыцкевіч // Спадчына. – 1994. – № 4. – С. 48–61.Grytskevіch, A. (1994) “The history of geopolitics Belarus”, Spadchyna  [Heritage], no. 4, pp. 48-61.Мезга, М. Мяжа канфрантацыі (становішча Заходняй Беларусі пасля падпісання Рыжскай дамовы 1921 г.) /М. Мезга // Беларус. мінуўшчына. – 1996. – № 2. – С. 29–31.Mezga, M. (1996) “The border confrontation (the position of Western Belarus after the signing of the Treaty of Riga 1921)”, Belarus. mіnuўshchyna [Past Belarus], no. 2, pp. 29-31.Касцюк, М. П. Сістэма бальшавіцкай улады на Беларусі / М. П. Касцюк. – Мінск : ВП «Экаперспектыва», 2000. – 308 с.Kastsyuk, M. P. (2000) Sіstema bal’shavіtskai ulady na Belarusі [Systems of Bolshevik power in Belarus], VP “Jekaperspektyva”, Mіnsk, BYКоўкель, І. І. Польска-літоўскі канфлікт і роля ў ім беларускіх палітычных партый і арганізацый / І. І. Коўкель // Беларусіка=Albaruthenica: Кн. 3 : Нацыянальныя і рэгіянальныя культуры, іх узаемадзеянне / рэд.: А. Мальдзіс [і інш.]. – Мінск : Навука і тэхніка, 1994. – С. 259–269.Koўkel’, І. І. (1994) “Polish-Lithuanian conflict and the role in it of Belarusian political parties and organizations”,in Mal’dzіs, A. (exec. ed.) Belarusіka=Albaruthenica: Kn. 3 : Natsyyanal’nyya і regіyanal’nyya kul’tury, іkh uzaemadzeyanne [Belarusika = Albaruthenica: Bk. 3: National and regional cultures and their interaction], Navuka і tekhnіka, Mіnsk, BY,pp. 259–269.Коўкель, І. І. Партызанскі рух на Гродзеншчыне ў 1921–1925 гадах / І. І. Коўкель, А. М. Чарнякевіч // Слонімшчына вачыма навукоўцаў і краязнаўцаў : матэрыялы рэгіян. гіст.-краязн. канф., прысвеч. 750-годдзю г. Слоніма і 70-годдзю заснавання Слонімскага раённага краязнаўчага музея імя І. І. Стаброўскага / склад. : Д. С. Аляшкевіч,І. П. Крэнь ; пад рэд. І. П. Крэня. – Слонім : Слонімская друкарня, 2002. – С. 254–259.Koўkel’, І. І. and Charnyakevіch, A. M. (2002) “Partisan movement in the Grodno region in 1921-1925 years”in Kren’, I. P. (ed.) Slonіmshchyna vachyma navukoўtsaў і krayaznaўtsaў: materyyaly regіyan. gіst.-krayazn. kanf., prysvech. 750-goddzyu gorada Slonіma і 70-goddzyu zasnavannya Slonіmskaga raennaga krayaznaўchaga muzeya іmya І. І. Stabroўskaga [Slonimschina eyes of scientists and local historians: the materials of the region. Local History Conference dedicated to the 750th anniversary of the town of Slonim, and the 70th anniversary of founding of the Slonim District Local History Museum named after II  Stabrovskaya], Slonіm, BY, pp. 254-259.Хвірысюк, В. М. Арганізацыя партызанскай барацьбы ў Заходняй Беларусі супраць польскіх уладаў у 1921–1922 гг. / В. М. Хвірысюк // Берасцейскі хранограф. – 1999. – Вып. 2. – С. 92–100.Khvіrysyuk, V. M. (1999) “Organization Guerrilla warfare in Western Belarus against the Polish authorities in 1921-1922”, Berastseiskі khranograf [Brest chronograph], ed. 2, BY, рp. 92-100.Стужынская, Н. І. Беларусь мяцежная: з гісторыі ўзброенага антысавецкага супраціўлення ў 20-я гг. XX стагоддзя. Выданне другое, пашыранае / Н. І. Стужынская. – Вільня : Наша будучыня, 2011. – 384 с.Stuzhynskaya, N. І. (2011) Belarus’ myatsezhnaya: z gіstoryі ўzbroenaga antysavetskaga supratsіvu ў 20-ya gg. XX stagoddzya. Vydanne drugoe, pashyranae [Belarus rebellious: from the history of the armed anti-Soviet resistance in the 20-ies. XX century. Second edition, expanded], Nasha buduchynya, Vіl’nya, LTТатаренко, А. Недозволенная память. Западная Беларусь в документах и фактах: 1921–1954-е годы / А. Татаренко. – СПб. : Архив АТ, 2006. – 808 с.Tatarenko, A. (2006) Nedozvolennaya pamyat’. Zapadnaya Belarus’ v dokumentakh i faktakh: 1921-1954-e gody [Unauthorized memory. Western Belarus in the documents and facts: 1921-1954], Arhiv AT, S-Peterburg, RUТарас, А. Е. Анатомия ненависти / А. Е. Тарас. – Минск : Харвест, 2012. – 798 с.Taras, A. E. (2012) Anatomiya nenavisti [Anatomy of hate], Kharvest, Minsk, BYŚleszyński, W. Bezpieczeństwo wewnętrzne w polityce państwa polskiego na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej / W. Śleszyński. – Warszawa : RYTM, 2007. – 400 s.Śleszyński, W. (2007) Bezpieczeństwo wewnętrzne w polityce państwa polskiego na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej [The internal security policy of the Polish state on the lands of the north-east of the Second Republic], RYTM, Warszawa, PLCichoracki, P. Stołpce – Łowcza – Leśna 1924: II Rzeczpospolita wobec najpoważniejszych incydentów zbrojnych w województwach północno-wschodnich / Piotr Cichoracki. – Łomianki: LTW, 2012. – 337 s.Cichoracki, P. (2012) Stołpce – Łowcza – Leśna 1924: II Rzeczpospolita wobec najpoważniejszych incydentów zbrojnych w województwach północno-wschodnich [Stołpce – Lowcza – Leśna 1924: II Republic against the most serious armed incidents in north-eastern], LTW, Łomianki, PLЛиндер, И. Красная паутина: тайны разведки Коминтерна. 1919–1943 / И. Линдер, С. Чуркин. – М. : РИПОЛ классик, 2005. – 686 с.Linder, I. and Churkin, S. (2005) Krasnaya pautina: tainy razvedki Kominterna. 1919-1943 [Red spider’s web:the mystery of the Сomintern intelligence. 1919-1943], RIPOL klassik, Moscow, RUГімжаўскас, Э. Беларускі фактар пры фарміраванні літоўскай дзяржавы ў 1915–1923 гг. / Эдмундас Гімжаўскас. – 2-е выд. – Смаленск : Інбелкульт, 2013. – 216 с.Gіmzhaўskas, E. (2013) Belaruskі faktar pry farmavannі lіtoўskai dzyarzhavy ў 1915-1923 gg. [Belarusian factor in the formation of the Lithuanian state in 1915-1923. 2nd ed.], Іnbelkul’t, Smоlensk, RUКаспаравічус, А. Палітычная роля беларусаў у дыпламатычнай гульні Коўна і Масквы ў 1920–1925 гг. / А. Каспаравічус // ARCHE Пачатак. – 2009. – № 9 (84). – С. 221–253.Kasparavіchus, A. (2009) “The political role of the Belarusians in the diplomatic game Kovno and Moscow in 1920-1925 years”, ARCHE Pachatak [ARCHE Home], no. 9, pp. 221-253.Материалы особой папки Политбюро ЦК РКП(б) – ВКП(б) по вопросу советско-польских отношений. 1923–1945. – М.: Ин-т славяноведения и балканистики РАН, 1997. – 74 с.(1997) Materialy osoboi papki Politbyuro TsK RKP(b)-VKP(b) po voprosu sovetsko-pol’skikh otnoshenii. 1923-1945 [Materials special folder of the Politburo of the RCP(b)-VKP(b) on the issue of Soviet-Polish relations. 1923-1945], Institute of Slavic and Balkan Studies of the RAS, Moscow, RUАрхівы Беларускай Народнай Рэспублікі. – Т. 1. – Кн. 1 / Бел. ін-т навукі і мастацтва. Т-ва беларус. пісьменства. Наша Ніва. – Вільня – Нью-Ёрк – Мінск – Прага, 1998. – 866 с.; Кн. 2. – Вільня – Нью-Ёрк – Мінск – Прага, 1998. – 1721 с.(1998) Arkhіvy Belaruskai Narodnai Respublіkі, T. 1, Knіga 1 [Archives of the Belarusian People’s Republic. Т.   1. В. 1], Belaruskі іnstytut navukі і mastatstva, Tavarystva belaruskaga pіs’menstva, Nasha Nіva, Vіl’nya–N’yu-Erk–Mensk–Praga, LT, US, BY, CSЗнешняя палітыка Беларусі : зб. дак. і матэрыялаў : у 8 т. Т. 1 : 1917–1922 гг. / склад.: У. М. Мiхнюк [i iнш.] ; рэдкал.: I. I. Антановiч [i iнш.]. – Мінск : БелНДІДАС, 1997. – 398 с.; Т. 2 : 1923–1927 гг. / склад.: У. М. Мiхнюк [i iнш.] ; рэдкал.: I. I. Антановiч [i iнш.]. – Мінск : БелНДІДАС, 1999. – 461 с.(1998) Arkhіvy Belaruskai Narodnai Respublіkі, T. 1, Knіga 2. [Archives of the Belarusian People’s Republic. Т. 1. B. 2], Belaruskі іnstytut navukі і mastatstva, Tavarystva belaruskaga pіs’menstva, Nasha Nіva, Vіl’nya–N’ju-Erk–Mensk–Praga, LT, US, BY, CSКоминтерн против фашизма : док. – М. : Наука, 1999. – 505 с.(1999) Komintern protiv fashizma: dokum. [Сomintern against fascism: doc.], Nauka, Moscow, RUПолитбюро ЦК РКП(б) – ВКП(б) и Коминтерн, 1919–1943 : док. – М. : Росспэн, 2004. – 958 с.(2004) Politbyuro TsK RKP(b)-VKP(b) i Komintern, 1919-1943: dokumenty [Politburo of the RCP(b)-VKP(b) and the Communist International, 1919-1943: documents], Rosspen, Moscow, RUКароткі нарыс беларускага пытання / рэд.: А. Пашкевіч, А. Вашкевіч, А. Чарнякевіч. – Мінск : І. П. Логвінаў, 2009. – 395 с.Pashkevіch, A., Vashkevіch, A. and Charnjakevіch, A. (ed.) (2009) Karotkі narys belaruskaga pytannya [A brief sketch of the Belarusian issue], IP Logvinov, Mіnsk, BYРасійскі дзяржаўны архіў сацыяльна-палітычнай гісторыі (РДзАСПГ). – Ф. 17. Воп. 63. Спр. 16.Rasіiskі dzyarzhaўny arkhіў satsyyal’na-palіtychnai gіstoryі [Russian State Archive of Socio-Political History] (RSASPH). F. 17. L. 63. C. 16.РДзАСПГ. – Ф. 495. Воп. 123. Спр. 249.RSASPH. F. 495. L. 123. C. 249.Дзяржаўны архіў Брэсцкай вобласці (ДзАБВ). – Ф. 67. Воп. 4. Спр. 27.Dzyarzhaўny arkhіў Brestskai voblastsі [State Archives of Brest Region] (SABR). Fond 67. L. 4. C. 27.ДзАБВ. – Ф. 92. Воп. 1. Спр. 130.SABR. F. 92. L. 1. C. 130.ДзАБВ. – Ф. 2028. Воп. 1. Спр. 37.SABR. F. 2028. L. 1. C. 37.Дзяржаўны архіў Гродзенскай вобласці (ДзАГВ). – Ф. 200. Воп. 2. Спр. 7.Dzyarzhaўny arkhіў Grodzenskai voblastsі [State Archives of Grodno Region] (SAGR). Fond 200. L. 2. C. 7.ДзАГВ. – Ф. 551. Воп. 1. Спр. 126.SAGR. F. 551. L. 1. C. 126.НАРБ. – Ф. 60п. Воп. 3. Спр. 587.NARB. F. 60p. L. 3. C. 587.НАРБ. – Ф. 242п. Воп. 2. Спр. 11.NARB. F. 242p. L. 2. C. 11.НАРБ. – Ф. 242п. Воп. 2. Спр. 12.NARB. F. 242p. L. 2. C. 12.НАРБ. – Ф. 325. Воп. 1. Спр. 57.NARB. F. 325. L. 1. C. 57.Чарнякевіч, А. Кароткі нарыс гісторыі ўзаемаадносін беларускага нацыянальнага руху і ІІ аддзела Галоўнага камандавання (Генеральнага штаба) Войска Польскага ў 1918–1923 гг. / А. Чарнякевіч, А. Пашкевіч // ARCHE Пачатак. – 2009. – № 8. – С. 22–73.Charnyakevіch, A. and Pashkevіch, А. (2009) “A brief sketch of the history of relations of the Belarusian national movement and II Department General Command (General Staff) of the Polish Army in 1918-1923” ARCHE Pachatak [ARCHE Home], no. 8, рp. 22-73.Сыч, Р. Арганізацыя «Зялёны Дуб»: антыпольскі аспект дзейнасці / Р. Сыч // Моўнакультурная прастора Брэсцка-Пінскага Палесся : зб. навук. арт. : у 2 ч. / М-ва адукацыі Рэсп. Беларусь, Брэсц. дзярж. ун-т імя А. С. Пушкіна, Каф. гісторыі беларус. мовы і дыялекталогіі ; рэдкал.: М. М. Аляхновіч [і інш.]. – Брэст : Альтэрнатыва, 2011. – Ч. 2. – С. 135–138.Sych, R. (2011) “Organization “Green Oak”: anti-Polish aspect of the activities”. Moўnakul’turnaya prastora Brestska-Pіnskaga Palessya: zb. navuk. art.: u 2 ch. [Lingvo-kultural space Brest-Pinsk Polesye: Coll. scientific articles: At 2  pm.], Brjest, BY, ch. 2, рp. 135-138.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.