vestihИзвестия Национальной академии наук Беларуси. Серия гуманитарных наукProceedings of the National Academy of Sciences of Belarus, Humanitarian Series2524-23692524-2377The Republican Unitary Enterprise Publishing House "Belaruskaya Navuka"vestih-381Research ArticleИСТОРИЯHISTORYПАЛІТЫЧНЫЯ ПАЗІЦЫІ ПЕРАДКАНВАКАЦЫЙНЫХ СОЙМІКАЎ ВКЛ У 1733 г.POLITICAL STANDPOINTS OF THE PRE-CONVOCATION SEJMIKS IN THE GRAND DUCHY OF LITHUANIA IN 1733МацукА. У.MatsukA. V.

канд. ист. наук

Ph. D. (Hist.)

anrzey@tut.byІнстытут гісторыі НАН БеларусіInstitute of History, National Academy of Sciences of Belarus201715082017024152Copyright © Мацук А.У., 20172017Мацук А.У.Matsuk A.V.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/381

Статья посвящена исследованию позиции поветовых передконвокационных сеймиков ВКЛ в вопросе выбора короля в 1733 г. Цель статьи – установление позиции передконвокационных сеймиков ВКЛ по основным политическим вопросам, а именно насчет кандидатуры будущего монарха. Рассмотрение этой проблемы стало возможным после выявления нового собрания инструкций послам с передконвокационных сеймиков ВКЛ в архиве Коссовских из Глоговы в Государственном архиве Польши в Лодзи. Из 24 посольских инструкций послам на конвокационный сейм 1733 г. нам известно 18. На их основании удалось установить, что шляхта на 13 передконвокационных сеймиках ВКЛ высказалась за избрание будущим королем “пяста”. Фактически это означало поддержку кандидатуры Станислава Лещинского, который и был основным кандидатом “пястом”. В его поддержку выступило большинство поветовых передконвокационных сеймиков 1733 г. На оставшихся 5 передконвокационных сеймиках шляхта не высказалась за избрание будущим королем “пяста”. Среди этих сеймиков были новогрудский и минский, которые в будущем станут центрами оппозиции Станиславу Лещинскому. Это показывает, что противники Лещинского имели большинство уже на передконвокационных сеймиках этих поветов. Многие передконвокационные сеймики занялись вопросом отмены налога подымного со шляхты ВКЛ. Отменить этот налог в своих инструкциях просила лидская, трокская, гродненская, ковенская, жмудская, минская и часть мстиславской шляхты, а брестская шляхта специально для урегулирования этого вопроса выслала своих послов к примасу Теодору Потоцкому. В посольские инструкции также попали партикулярные просьбы различных магнатов Речи Посполитой: Радзивиллов, Теодора Любомирского и Якуба Собесского. 

The article investigates the position of pre-convocation povet sejmiks in the Grand Duchy of Lithuania regarding the selection of the king in 1733. The aim of the article is to establish the position of pre-convocation sejmiks in the Grand Duchy of Lithuania on major political issues and first of all on the candidature of the future monarch. It became possible to address this issue after a new collection of instructions to delegates from pre-convocation sejmiks of the Grand Duchy of Lithuania was found in the archive kept by the Kossowskie of Glogow in the Polish State Archives in Lodz. Of 24 instructions to delegates of the 1733 convocation sejm, we know 18. It was found on their basis that the Szlachta at the 13 pre-convocation sejmiks in the Grand Duchy of Lithuania spoke in favor of electing a “piast” as the future king. That actually meant supporting the candidacy of Stanislaw Leszczynski who was the leading “piast” candidate. The majority of pre-convocation povet sejmiks in 1733 supported him. At the remaining 5 pre-convocation sejmiks, the Szlachta did not support the election of a “piast” as the future king. Among these were Novogrudok and Minsk sejmiks. Later they will become centers of opposition to Stanislaw Leszczynski. This shows that Leszczynski’s opponents already formed the majority at pre-convocation sejmiks in these povets. Many pre-convocation sejmiks addressed the issue of abolishing the real estate tax imposed on the Szlachta of the Grand Duchy of Lithuania. The Szlachta of Lida, Troki, Grodno, Kovno, Zhmud, Minsk and, partially, of Mstislav requested to abolish this tax in thеir instructions; the Szhlachta of Brest even sent their ambassadors to the Primate, Teodor Potocki specifically on this question. Also the instructions to the delegates included particularistic requests from various noblemen of the Polish-Lithuanian Commonwealth: the Radzivils, Teodor Liubomirski and Jakub Sobieski.

сеймикиконвокационный сеймшляхтамагнатыбескоролевье 1733–1735 гг.сеймовые послы“пяст”корольСтанислав І ЛещинскийконфедерацияsejmiksConvocation SejmSzlachtanobilityInterrex 1733–1735sejm delegates“piast”kingStanislaw I LeszczynskiConfederationReferencesГерье, В. Борьба за польский престол в 1733 году / В. Герье. – М.: В тип. В. Грачева, 1862. – 638 с.Ger’e V., Bor’ba za pol’skii prestol v 1733 godu [The Struggle for the Polish Throne in 1733], V tip. Gracheva, Moskow, RU, 1862.Kantecki, K. Po zgonie Augusta II / К. Kantecki // Przewodnik naukowy i literacki.– 1877. – S. 673–688, 767–786, 865–887, 961–989, 1057–1083.Kantecki K., “Po zgonie Augusta II”, Przewodnik naukowy i literacki, 1877, pp. 673–688, 767–786, 865–887, 961– 989, 1057–1083.Dygdała, J. Kwestia dysydencka w Rzeczypospolitej doby bezkrólewia 1733 roku / J. Dygdała // Zapiski Historyczne. – 1997. – Nr. 62. – Cz. 4. – P. 45–67.Dygdała J., “Kwestia dysydencka w Rzeczypospolitej doby bezkrólewia 1733 roku”, Zapiski Historyczne, 1997, no. 62, Cz. 4, pp. 45–67.Dygdała, J. Antystanisławowska i prosaska publicystyka doby bezkrólewia 1733 roku (dzieła, autorzy, rozpowszechnianie) / J. Dygdała // Kwartalnik Historyczny. – 2002. – Nr. 109.– Zesz. 2. – P. 41–59.Dygdała J., “Antystanisławowska i prosaska publicystyka doby bezkrólewia 1733 roku (dzieła, autorzy, rozpowszechnianie)”, Kwartalnik Historyczny, 2002, no. 109, zesz. 2, pp. 41–59.Lisek, A. Postawa Radziwiłłów w okresie przedostatniego bezkrólewia i w pierwszych miesiącach wojny domowej (1733–1734) / A. Lisek // Radziwiłłowie. Obrazy literackie. Biografie. Świadectwa historyczne / Pod red. K.Stępnika. – Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2003. – S. 358–370.Lisek A., “Postawa Radziwiłłów w okresie przedostatniego bezkrólewia i w pierwszych miesiącach wojny domowej (1733-1734)”, in Stępnik K. (ed.), Radziwiłłowie. Obrazy literackie. Biografie. Świadectwa historyczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, PL, 2003, pp. 358–370.Szklarska, E. Kwestia wykluczenia cudzoziemca od tronu na sejmie konwokacyjnym 1733 r. / Е. Szklarska // Między Zachodem a wschodem. Studia ku czci profesora Jacka Staszewskiego. T. II / Pod red. J. Dumanowskiego, B.Dybasia, K.Mikulskiego, J.Porazinskiego i S.Roszaka. – Toruń, 2003. – S. 561–573.Szklarska E., “Kwestia wykluczenia cudzoziemca od tronu na sejmie konwokacyjnym 1733 r.”, in Dumanowski J., Dybasia B., Mikulski K., Porazinski J. and Roszaka S. (ed.), Między Zachodem a wschodem. Studia ku czci profesora Jacka Staszewskiego. T. II, Toruń, PL, 2003, pp. 561–573.Burba, D. Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės pasiuntinių veikla Abiejų Tautų Respublikos seimuose 1733–1736 m. politinio–karinio konflikto metu / D. Burba // Parlamento studijos. – 2006. – Nr. 6. – P. 9–42.Burba D., “Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės pasiuntinių veikla Abiejų Tautų Respublikos seimuose 1733–1736 m. politinio–karinio konflikto metu”, Parlamento studijos, 2006, no. 6, pp. 9–42.Codzienne kłopoty, wielkie interesy i podwójna elekcja ; wyd. Jerzy Dygdała, Warszawa: DiG, 2012. – 226 s.Codzienne kłopoty, wielkie interesy i podwójna elekcja, wyd. Jerzy Dygdała, DiG, Warszawa, PL, 2012.Мацук, А. Пазіцыя магнатаў і шляхты ВКЛ у пачатку бескаралеўя 1733 г. / А. Мацук // Беларус. гіст. часоп. – 2011. – № 7. – С. 3–10.Matsuk A., “Position of the Noblemen and Szlachta of the Grand Duchy of Lithuania at the Beginning of Interrex Period of 1733”, Belaruski Gistarychny Chasopis [Belarusian Historical Journal], 2011, no. 7, pp. 3–10.Akta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego. Lata 1733–1763 ; wyd. M.Zwierzykowski.– Warszawa: DiG, 2015, 985 s.“Akta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego”, Lata 1733–1763, wyd. M. Zwierzykowski, Warszawa, PL, 2015, pp. 18–19.Niedziela, R. Pisma polityczne w okresie bezkrólewia i wojny o tron polski po śmierci Augusta II Mocnego (1733–1736) / R. Niedziela. – Kraków: Historia Iagellonica, 2005. – 364 s.Niedziela R., Pisma polityczne w okresie bezkrólewia i wojny o tron polski po śmierci Augusta II Mocnego (1733–1736), Kraków, PL, 2005.Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA), SA 4748.Lietuvos valstybės istorijos archyvas (LVIA), SA 4748.Lietuvos Mokslų Akademijos biblioteka (LMAB). – F.139. B. 3605.Lietuvos Mokslų Akademijos biblioteka (LMAB), F.139, B. 3605.Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD). Archiwum Radziwiłłów (AR). – Dział V. Sygn. 5408.Archiwum Główne Akt Dawnych (AGAD), Archiwum Radziwiłłów (AR), Dział V, Sygn. 5408.Архив внешней политики Российской империи. – Ф. 79. Оп. 1. 1733 г. Д.17.Arhiv vneshnej politiki Rosijskoj imperii [Archives of the Russian Empire Foreign Policy], F. 79, Op. 1, 1733 г., D.17.LVIA. – F. 598. B. 29.LVIA, F. 598, B. 29.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy. – Sygn. 63.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy, Sygn. 63.LVIA, SA 5957.LVIA, SA 5957.Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі (НГАБ). – Ф. 1711. Воп. 1. Спр. 24.Natsyianal’ny Gistarychny arkhiў Belarusi [National Historical Archives of Belarus] (NGАB), F.1711, Vop.1, Sprava 24.LVIA. – F. 1282. Op. 1. B. 6106.LVIA, F.1282, Op.1, B. 6106.AGAD. AR. – Dział V. Sygn. 17503. Cz. 5.AGAD, AR, Dział V, Sygn. 17503, Cz. 5.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy. – Sygn. 49.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy, Sygn. 49.LVIA, SA 15208.LVIA, SA 15208.LVIA. – F. 1135. Op. 2. B. 112.LVIA, F. 1135, Op. 2, B. 112.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy. – Sygn. 67.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy, Sygn. 67.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy. – Sygn. 58.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy, Sygn. 58.Львівська наукова бібліотека ім. В. Стефаника НАН України. – Ф. 103. Оп. 1. Спр. 6571.L’vivska naukova biblioteka Ukrainy im. V. Stefanika [Lviv National Scientific Library of Ukraine named after Vasyl Stefanyk], F. 103, Op. 1, Sprava 6571.AGAD. AR. – Dział V. Sygn. 18878.AGAD, AR, Dział V, Sygn. 18878.НГАБ. – Ф. 1730. Воп. 1. Спр. 11.NGAB, F. 1730, Vop. 1, Sprava 11.Macuk, A. Szlachta województwa nowogródzkiego wobec elekcji Stanisława Leszczyńskiego i Augusta III w 1733 r. / А. Macuk // Przegląd Historyczny. –2005. – Z. 1.– S. 40–60.Macuk A., “Szlachta województwa nowogródzkiego wobec elekcji Stanisława Leszczyńskiego i Augusta III w 1733 r.”, Przegląd Historyczny, 2005, Z.1, pp. 40–60.НГАБ. – Ф. 1737. Воп. 1. Спр. 31.NGAB, F. 1737, Vop. 1, Sprava 31.НГАБ. – Ф. 1705. Воп. 1. Спр. 50.NGAB, F. 1705, Vop. 1, Sprava 50.Акты, издаваемые Виленской археографической комиссией. Т. 4. – Вильно: Тип. Губернского Правления, 1870. – 683 с.Akty, izdavaemye Vilenskoi arkheograficheskoi komissiei [Acts Published by the Vilnja Archeographical Commission], Т. 4, Tip. Gubernskogo Pravlenia, Vilno, RU, 1870.Львівська наукова бібліотека ім. В.Стефаника НАН України. – Ф. 103. Оп. 1. Спр. 6570.L’vivska naukova biblioteka Ukrainy im. V. Stefanika [Lviv National Scientific Library of Ukraine named after Vasyl Stefanyk], F. 103, Op. 1, Sprava 6570.AGAD. AR. – Dział V. Sygn. 13899. Cz. 9.AGAD, AR, Dział V, Sygn. 13899, Cz. 9.LMAB. – F. 139. B. 4002.LMAB, F. 139, B. 4002.НГАБ. – Ф. 1733. Воп. 1. Спр. 31.NGAB, F. 1733, Vop. 1, Sprava 31.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy. – Sygn. 56.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy, Sygn. 56.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy. – Sygn. 64.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy, Sygn. 64.AGAD. AR. – Dział V. Sygn. 5557.AGAD, AR, Dział V, Sygn. 5557.LMAB. – F. 139. B. 5092. Cz. 2.LMAB, F. 139, B. 5092, Cz. 2.НГАБ. – Ф. 1731. Воп. 1. Спр. 18.NGAB, F. 1731, Vop. 1, Sprava 18.Dyariusz życia Ignacego Łopacińskiego // Biblioteka Warszawska, 1855. T. III. – S. 393–425.“Dyariusz życia Ignacego Łopacińskiego”, Biblioteka Warszawska, 1855, T. III, pp. 393–425.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy. – Sygn. 53.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy, Sygn. 53.НГАБ. – Ф. 1727. Воп. 1. Спр. 10.NGAB, F. 1727, Vop. 1, Sprava 10.LMAB. – F. 17. B. 52.LMAB, F. 17, B. 52.Мацук, А. Мазырская шляхта ў час бескаралеўя 1733–1735 гг. / А. Мацук // Гісторыка-археалагічны зборнік. – 2015. – Вып. 30. – С. 75–82.Macuk A., “Mozyr Gentry during the Interrex Period of 1733–1735”, Gistarychna-Arhealagichny Zbornik [Historical and archaeological collection], 2015, Vyp.30, pp.75–82.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy. – Sygn. 54.Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum Kossowskich z Głogowy, Sygn. 54.НГАБ. – Ф. 1878. Воп. 1. Спр. 2.NGAB, F. 1878, Vop. 1, Sprava 2.НГАБ. – Ф. 1869. Воп. 1. Спр. 2.NGAB, F. 1869, Vop. 1, Sprava 2.AGAD. Archiwum Roski. – Sygn. LVIII/14.AGAD, Archiwum Roski, Sygn. LVIII/14.НГАБ. – Ф. 1736. Воп. 1. Спр. 9.NGAB, F. 1736, Vop. 1, Sprava 9.AGAD. AR. – Dział V. Sygn. 2126.AGAD, AR, Dział V, Sygn.2126.AGAD. AR. – Dział V. Sygn. 13425.AGAD, AR, Dział V, Sygn.13425.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.