vestihИзвестия Национальной академии наук Беларуси. Серия гуманитарных наукProceedings of the National Academy of Sciences of Belarus, Humanitarian Series2524-23692524-2377The Republican Unitary Enterprise Publishing House "Belaruskaya Navuka"10.29235/2524-2369-2018-63-2-196-205vestih-444Research ArticleИСТОРИЯHISTORYПАЛЯВЫЯ АРХЕАГРАФІЧНЫЯ ДАСЛЕДАВАННІ: МЕТОДЫКА І АСАБЛІВАСЦІ ПРАВЯДЗЕННЯMETHOD AND FEATURES OF CONDUCTING FIELD ARCHEOGRAPHIC EXPEDITIONS (ON THE EXAMPLE OF HEURISTICS OF SOURCES ON THE HISTORY OF ROMAN CATHOLIC CHURCH)СыцькоК. В.SytskoK. W.

магистр управления, младший научный сотрудник Центрального научного архива

MM, Junior Researcher of the Central Scientific Archive

kirylawolny@gmail.comІнстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, МінскInstitute of History, National Academy of Sciences of Belarus, Minsk201823052018632196205Copyright © Сыцько К.В., 20182018Сыцько К.В.Sytsko K.W.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://vestihum.belnauka.by/jour/article/view/444

Всестороннее исследование конфессиональной истории Беларуси требует введения в научный оборот максимально широкого круга исторических источников. На примере деятельности Центрального научного архива Национальной академии наук Беларуси рассматриваются основные этапы и методика проведения полевых археографических экспедиций, направленных на пополнение источниковедческой базы по конфессиональной истории. На основании результатов полевых работ описываются места обнаружения уникальных документов; даётся характеристика основных факторов, которые повлияли на их сохранность; приводятся основные методы, позволяющие выявить данные исторические источники и ввести их в научное поле историка. Реконструируется исторический контекст хранения документных материалов в парафиях Римско-католического костёла в Беларуси. Результаты проведенных полевых работ свидетельствуют о том, что значительный комплекс исторических источников находится в парафиальных архивах и хранится согласно традиционной системе, существовавшей в римско-католическом делопроизводстве с конца XVI в. На основе выявленных в ходе археографической экспедиции документов и материалов в Центральном научном архиве Национальной академии наук Беларуси создана архивная коллекция 3С «Материалы полевых археографических экспедиций», которая содержит электронные копии исторических источников за XVI – середину ХХ в.

Comprehensive study of the confessional history of Belarus requires the implementation of the wide range of historical sources. In the article the main stages and methods of field archaeographic expeditions aimed at replenishing the source base for confessional history studies are taken into consideration on the example of the Central Scientific Archive of the National Academy of Sciences of Belarus,. The locations of unique documents are described; the main factors that have affected their safety are characterised; the main methods that allow to identify these historical sources and introduce them into the scientific field are shown on the results of field work. The historical context of the preservation of documentary materials in the parishes of the Roman Catholic Church in Belarus is being reconstructed. The results of the field work show that a significant complex of historical sources is in the parish archives and is stored according to the traditional system that existed in the Roman Catholic tradition from the end of the XVIth century. Based on documents and materials discovered during the archaeological expedition, the archival collection 3C «Materials of field archaeographic expeditions» was created in the Central Scientific Archive of the National Academy of Sciences of Belarus, containing electronic copies of historical sources for the XIVth-mid-XXth centuries.

полевая археографияисторические источникиРимско-католический костёлкамеральная археографияархивная коллекцияField archeographyhistorical sourcesThe Roman Catholic Churchcameral archeographyarchival collectionReferencesЗянюк, Р. У. Каталіцкая адукацыя на беларуска-літоўскіх землях у канцы XVIII – пачатку XX (па матэрыялах архіваў манаскіх ордэнаў і кангрэгацый Польшчы) / Р. У. Зянюк // Архівы і Справаводства. – 2011. – № 2. – С. 127–135.Zyanyuk R. U. Catholic education at the Belarusian-Lithuanian lands in the late XVIII– early XX (based on the archives of religious orders and congregations in Poland). Arkhіvy і Spravavodstva [Archives and Records Management], 2011, no 2, pp. 127–135 (in Belarusian).Щеглов, А. А. Обирать или просвещать? (материалы дискуссии на страницах журнала «Златоструй» в 1990– 1992 гг.) / А. А. Щеглов // Библиотека Староверия [Электронный ресурс]. – 1990. – Режим доступа: http://samstarbiblio.ucoz.ru/publ/179–1–0–821. – Дата доступа: 01.10.2017.Scheglov A. A. To take away or enlighten? (Materials of the discussion on the pages of the magazine «Zlatostruy» in 1990–1992). Old Believer Library. Available at: http://samstar-biblio.ucoz.ru/publ/179–1-0–821 (аccessed 01 october 2017) (in Russian).Теория и методология исторической науки. Терминологический словарь; отв. ред. А. О. Чубарьян. – М.: Аквилон, 2014. – 576 с.Chubaryan A. O. (ed.) Theory and methodology of historical science. Terminological dictionary. Moscow, Akvilon Publ., 2014. 576 p. (in Russian).Козлов, В. П. Основы теоретической и прикладной археографии / В. П. Козлов. – М.: РОССПЭН, 2008. – 224 с.Kozlov V. P. Fundamentals of theoretical and applied archeography. Moscow, Russian Political Encyclopedia Publ., 2008. 224 p. (in Russian).Сыцько, К. В. Канфесійныя архівы ў «пострэлігійную» эпоху / К. В. Сыцько // Архіварыус. – 2016. – Вып. 14. – С. 34–43.Syitsko K. V. Confessional archives in the «post-religious» era. Arkhіvaryus [Archivist], 2016, vol. 14, pp. 34–43 (in Belarusian).Батракова, М. П. Віленская археаграфічная камісія / М. П. Батракова // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. – 1978. – № 1. – С. 27–29.Batrakova M. P. The Vilna Archeographic Commission. Pomnіkі gіstoryі і kul’tury Belarusі [Monuments of History and Culture], 1978, no 1, pp. 27–29 (in Belarusian).Дутчак, Е. Е. Полевая археография вчера, сегодня и завтра: размышления о новых публикациях Московского университета / Е. Е. Дутчак // Вестн. Томск. гос. ун-та. – 2015. – № 396. – С. 85–90.Dutchak E. E. Field archaeography yesterday, today and tomorrow: reflections on new publications of the Moscow University. Vestnik Tomskogo gosudarstvennogo universiteta = Tomsk State University Journal, 2015, no 396, pp. 85–90 (in Russian). DOI: 10.17223/15617793/396/15Каштанов, С. М. Об археографической комиссии / С. М. Каштанов // Археографический ежегодник. – 2006. – б/н. – С. 13–16.Kashtanov S. M. Аbout the archaeographic commission. Archaeographic Yearbook 2006. Moscow, Nauka Publ., 2011, pp. 13–16. (in Russian).Шкільтэр, К. Ю. Латыскія колёніі на Беларусі: гістарычнае развіццё латыскіх сялянскіх гаспадарак / К. Ю. Шкільтэр. – Мінск: Латыскі сектар Беларускай Акадэміі навук, 1931. – 274 с.Shkilter K. Yu. Latvian settlements in Belarus: the historical development of Latvian rural economies. Minsk, Latvian sector of the Belarusian Academy of Sciences, 1931. 274 p. (in Belarusian).Мялешка, М. В. Краязнаўства і архівы Беларусі / М. В. Мялешка // Наш Край. – 1927. – № 11. – С. 14–17.Myaleshka M. V. Regional studies and archives of Belarus. Nash Kray [Our Land], 1927, no 11, pp. 14–17 (in Belarusian).Цэнтральны навуковы архіў Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (ЦНА НАН Беларусі). – Ф. 3. Воп. 1. Спр. 6.Central Scientific Archive of the National Academy of Sciences of Belarus. F. 3. L. 1. C. 6 (in Russian).ЦНА НАН Беларусі. – Ф. 3. Воп. 1. Спр. 17.Central Scientific Archive of the National Academy of Sciences of Belarus. F. 3. L. 1. C. 17 (in Russian).Лісейчыкаў, Д. В. Сенсацыйная знаходка ў мурах Вішнеўскага касцёла / Д. В. Лісейчыкаў // Архивы и дело-производство. – 2015. – № 5. – С. 67–71.Liseychyikau D. V. Sensational discovery in the walls of the Vishnevsky church. Arhivyi i deloproizvodstvo [Archives and records management], 2015, no 5, pp. 67–71 (in Belarusian).Лісейчыкаў, Д. В. Архіўныя багацці скірмунтаўскага Парэчча / Д. Лісейчыкаў // Архивы и делопроизвод-ство. – 2014. – № 3. – С. 59–62.Liseychyikau D. V. Аrchival riches of Skirmunt Porechie. Arhivyi i deloproizvodstvo [Archives and records management], 2014, no 3, pp. 59–62 (in Belarusian).Лісейчыкаў, Д. В. Архівісты ўпершыню вызначылі сапраўднасць і апісалі дакументы архіва праваслаўнага храма / Д. В. Лісейчыкаў // Архивы и делопроизводство. – 2014. – № 1. – С. 97–104.Liseychyikau D. V. Archivists first identified the authenticity and described the documents of the Orthodox church. Arhivy i deloproizvodstvo [Archives and records management], 2014, no 1, pp. 97–104 (in Belarusian).Кодекс канонического права: утв. в апостольской конституции Папы Римского Иоана Павла ІІ «Sacrae disciplinae leges» в 1983 г. – М.: Ин-т философии, теологии и истории св. Фомы, 2007. – 624 с.Kodeks kanonicheskogo prava. Moscow, Institute of Philosophy, Theology and History of St. Thomas, 2007. 624 p. (in Russian).Сыцько, К. В. Асаблівасці палявой эўрыстыкі дакументальных помнікаў па гісторыі Рымска-каталіцкіх парафій у Беларусі / К. В. Сыцько // 500 гадоў беларускага кнігадрукавання. Ч. 1.: матэрыялы Міжнар. кангр., Мінск, 14–15 верасня 2017 г. / Нац. б-ка Беларусі; склад.: А. А. Суша. – Мінск, 2017. – С. 215–219.Syitsko K. V. Features Field heuristics documentary monuments of the history of Roman Catholic parishes in Belarus. Materyiyalyi mizhnar. kangr. 500 gadoў belaruskaga knіgadrukavannja. Mіnsk, 14–15 verasnja 2017 g. Ch. 1. [500 years of Belarusian book printing: Proceedings of the International Congress. Minsk, 14–15 September 2017. Part 1]. Minsk, 2017, pp. 21–219 (in Belarusian).ЦНА НАН Беларусі. – Ф. 3С. Воп. 4. Спр. 11.Central Scientific Archive of the National Academy of Sciences of Belarus. F. 3S. L. 4. C. 11 (in Belarusian).ЦНА НАН Беларусі. – Ф. 3С. Воп. 12. Спр. 1.Central Scientific Archive of the National Academy of Sciences of Belarus. F. 3S. L. 12. C. 1 (in Belarusian).ЦНА НАН Беларусі. – Ф. 3С. Воп. 13. Спр. 1.Central Scientific Archive of the National Academy of Sciences of Belarus. F. 3S. L. 13. C. 1 (in Belarusian).ЦНА НАН Беларусі. – Ф. 3С. Воп. 14. Спр. 9.Central Scientific Archive of the National Academy of Sciences of Belarus. F. 3S. L. 14. C. 9 (in Belarusian).ЦНА НАН Беларусі. – Ф. 3С. Воп. 3. Спр. 4.Central Scientific Archive of the National Academy of Sciences of Belarus. F. 3S. L. 3. C. 4 (in Belarusian).ЦНА НАН Беларусі. – Ф. 3С. Воп. 4. Спр. 12.Central Scientific Archive of the National Academy of Sciences of Belarus. F. 3S. L.4. C. 12 (in Belarusian).Мікіцкі, У. Падарожжы па Случчыне / П. Ажэўскі, Р. Пяцэвіч, У. Мікіцкі // Наш край. – 1928. – № 2 (29). – С. 24–44.Mikitski U., Pyatsevich R., Azheuski, P. Traveling on Slutsk region. Nash kray[Our Land], 1928, no 2 (29), pp. 24–44 (in Belarusian).Шумейко, М. Ф. Сентябрь 1939 г. в судьбе белорусских архивов / М. Ф. Шумейко // Архивы и делопроизводство. – 2009. – № 5. – С. 113–121.Shumeyko M. F. September in the fate of the Belarusian archives. Arhivy i deloproizvodstvo [Archives and records management], 2009, no 5, pp. 113–121 (in Russian).Інфармацыя аб перадачы на захаванне ў НГА Беларусі метрычнай кнігі // Афіцыйны сайт дзяржаўнай установы «Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі» [Электронны рэсурс]. – Рэжым доступу: http://niab.by/news/2012/. – Дата доступу: 23.10.2017.Information on the deposit in the NHA of Belarus the Parish Register. National Historical Archives of Belarus. Available at: http://niab.by/news/2012/ (accessed 23 october 2017).Елпатьевский, А. В. К истории документирования актов гражданского состояния в России и СССР / А. В. Елпатьевский // Актовое источниковедение: Сб. ст. / Ин-т истории СССР; редкол.: С. М. Каштанов (отв. ред.) [и др.]. – М., 1979. – С. 55–59.Elpatevskiy A. V. To the history of documenting acts of civil status in Russia and the USSR. Aktovoe istochnikovedenie: Sbornik statey [Assembly source study: Collection of articles], 1979, pp. 55–59 (in Russian).Быховцев, Н. И. Первые Советы. – Рига: Ин-т белорусской истории и культуры, 2012. – 368 с.Byihovtsev N. I. First Soviet. Riga, Institute of Belarusian History and Culture, 2012. 368 p. (in Russian).Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі ў Гродне (НГАБГр.). – Ф. 297. Воп. 1. Спр. 1–5.National Historical Archive of Belarus in Grodno. F. 297. L. 1. C. 1–5 (in Belarusian).НГАБГр. – Ф. 438. Воп. 1. Спр. 1–3.National Historical Archive of Belarus in Grodno F. 438. L. 1. C. 1–3 (in Belarusian).НГАБГр. – Ф. 486. Воп. 1. Спр. 1–16.National Historical Archive of Belarus in Grodno F. 486. L. 1. C. 1–16 (in Belarusian).НГАБГр. – Ф. 717. Воп. 1. Спр. 1–2.National Historical Archive of Belarus in Grodno F. 717. L. 1. C. 1–2 (in Belarusian).ЦНА НАН Беларусі. – Ф. 3С. Воп. 15. Спр. 1.Central Scientific Archive of the National Academy of Sciences of Belarus. F. 3S. L. 15. C. 1 (in Belarusian).ЦНА НАН Беларусі. – Ф. 3С. Воп. 12. Спр. 14.Central Scientific Archive of the National Academy of Sciences of Belarus. F. 3S. L. 12. C. 14 (in Belarusian).Козлов, В. П. Современные реалии археографической деятельности в России / В. П. Козлов // Археографический ежегодник. – 2006. – б/н. – С. 17–22.Kozlov V. P. Modern realities of archeographic activity in Russia. Archaeographic Yearbook 2006. Moscow, Nauka Publ., 2011, pp. 17–22 (in Russian).Михеенок, Т. С. Влияние копировально-множительной техники на сохранность архивных документов / Т. С. Михеенок // Афіцыйны сайт дзяржаўнай установы «Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі» [Электронны рэсурс]. – Рэжым доступу: http://niab.by/stat/cop_doc/. – Дата доступу: 29.10.2017.Miheenok T. S. Influence of copying and duplicating equipment on the preservation of archival documents. National Historical Archives of Belarus. Available at: http://niab.by/stat/cop_doc/ (Accessed 29 october 2017).

The authors declare that there are no conflicts of interest present.